หมากล้อม นับได้ว่าเป็นเกมหมากกระดาน ที่มีประวัติอันยาวนานกว่า 3,000 ปี ถูกคิดค้นขึ้นในประเทศจีน ปัจจุบันจัดเป็น 1 ใน 4 สุดยอดของศิลปะประจำชาติจีน

    มีคำกล่าวว่า หมากล้อมถูกคิดค้นโดยกษัตริย์เหยา เพื่อใช้สอนสติปัญญาของบุตรชาย และ ถูกยังกล่าวว่าสร้างขึ้นโดยแม่ทัพที่วางแผนการรบ หมากล้อมยังถูกอ้างอิงถึงในงานเขียนของขงจื้อ และเม่งจื้อ ยังกล่าวไว้ด้วยว่าหมากล้อมเป็นเกมที่จำลองยุทธศาตร์, การปกครอง, วิถีชีวิต

    หมากล้อม เริ่มต้นจาก "ความว่าง" เม็ดหมากมิได้มีคุณค่าตั้งแต่แรก แต่เมื่อวางลงบนกระดาน "คุณค่า" และ "ความหมาย" ขึ้นอยู่กับสัมพันธ์ของเม็ดหมาก ผู้เล่นสามารถเรียนรู้ได้อย่างมากมาย จากความพ่ายแพ้ มันเป็นกระบวนการเรียนรู้ และฝึกปรืออย่างไม่มีวันจบสิ้น

เพิ่มเติม

  • Go Gallery Gallery
    รูปภาพหมากล้อม
  • หมากล้อม หมากล้อม
    ร่วมสร้างความสุขกับหมากล้อม
  • โปรแกรมหมากล้อม สังคมแบ่งบัน
    หมากล้อมก้าวไกล
  • ประวัติหมากล้อม History
    ประวัติหมากล้อม
  • Goban Goban
    กระดานหมากล้อม
Share |
 

 

กฏการเล่นหมากล้อมเบื้องต้น



การเล่นหมากล้อมเบื้องต้น

บทเรียนที่ 1 : คุยกันก่อนเริ่มหัดเล่น
บทเรียนที่ 2 : ลมหายใจของเม็ดหมาก
บทเรียนที่ 3 : การจับกินเม็ดหมาก
บทเรียนที่ 4 : จุดที่ห้ามวางเม็ดหมาก
บทเรียนที่ 5 : กลุ่มหมากสองห้องจริง (กลุ่มหมากที่จับกินไม่ได้)
บทเรียนที่ 6 : รอดทั้งสองฝ่ายหรือเซกิ (Seki)
บทเรียนที่ 7 : การนับแต้มพื้นที่ครอบครอง
บทเรียนที่ 8 : ข้อต่อรองหรือโคะ (Ko)
บทเรียนที่ 9 : แต้มต่อหรือโคมิ (Komi)

บทเรียนที่ 1 : คุยกันก่อนเริ่มหัดเล่น

        การหัดเล่นหมากล้อมไม่ยาก แต่จะให้เก่งนั้นถือว่าต้องใช้เวลานาน เพราะกฏเกณฑ์ที่เรียบง่าย ทำให้หมากล้อมมีความซับซ้อนมาก หมากล้อมเป็นเกมที่เริ่ม จากการวางนโยบาย ยุทธศาตร์ และการวางแผนกลยุทธ์ เป็นเกมที่มองภาพรวมทั้งหมดของกระดาน เนื่องจากหมากล้อมเล่นบนกระดานขนาดใหญ่ ที่มีเส้นตัดขนาด 19x19 เส้น ดังนั้นจึงเกิดกลุ่มหมากหลายกลุ่ม หรือหลายสนามรบ จะต้องดูความสัมพันธ์ทั้งหมด เพื่อคอยปรับเปลี่ยนกลยุทธ์ให้สอดคล้อง รู้จักการสละเม็ดหมาก เพื่อให้การเล่นมีประสิทธิภาพที่สุด ดังคำที่กล่าวว่า ถึงจะแพ้สนามรบแต่ไม่แพ้สงคราม


        ประโยชน์ในการเล่นหมากล้อมมีหลายด้าน มีการวิจัยกันมากมายทั้งในและต่างประเทศ เช่น สถาบันวิจัยพฤติกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ ได้ทำการศึกษาร่วมกับสมาพันธ์หมากล้อมจีนโลก และสมาคมกีฬาหมากล้อมแห่งประเทศไทย ซึ่งผลการศึกษาพบว่า เยาวชนที่เล่นหมากล้อมอย่างต่อเนื่อง เป็นระยะเวลา 2 ปีขึ้นไป มีความรู้สึกนึกคิดรับฟังความคิดเห็นของผู้อื่นมากขึ้น มีความคิดที่หลากหลาย มองปัญหาอย่างครบถ้วน พร้อมเผชิญกับปัญหา มีการวางแผนในการใช้ชีวิตแต่ละวันมากขึ้นกว่าเดิม มีสมาธิและมีเหตุผลในการตัดสินใจในเรื่องต่างๆ เพิ่มขึ้น ซึ่งการเปลี่ยนแปลง ด้านอารมณ์และความรู้สึกนั้น เยาวชนมีจิตใจที่สงบเยือกเย็นและรู้จักปล่อยวาง รู้จักหยุดคิด ใคร่ครวญไตร่ตรองทุกเรื่องราวที่เข้ามาในชีวิต ส่วนพฤติกรรม พบว่า เยาวชนมีระเบียบวินัย และมีความรับผิดชอบมากขึ้น สามารถวิเคราะห์ แยกแยะเรื่องราวที่เกี่ยวข้องในชีวิต และมีความสุภาพอ่อนน้อม


        หมากล้อม เล่นบนกระดานขนาดมาตรฐาน 19x19 ที่ใช้ในการแข่งขัน และกระดานหัดเล่นขนาด 9x9 หรือ 13x13 เริ่มโดยการวางเม็ดหมากสีดำ และสีขาวสลับกัน ลงบนจุดตัดบนกระดานที่ว่างเปล่า (หมากที่วางไปแล้วจะไม่สามารถเคลื่อนย้ายได้นอกจากถูกจับกิน) เป้าหมายเพื่อครอบครองพื้นที่ให้ได้มากกว่าฝ่ายตรงข้าม ดังรูป ผู้ที่มีฝีมือด้อยกว่าหรืออายุน้อยกว่าจะถือเม็ดหมากสีดำ และเป็นฝ่ายเริ่มวางเม็ดหมากก่อน (ถ้าระดับฝีมือเท่ากัน จะทำการทายหมาก โดยการหยิบกลุ่มหมาก และให้ฝ่ายตรงข้ามทายว่า กลุ่มเม็ดหมากเป็นคู่หรือคี่) ก่อนเริ่มเล่นจะต้องโค้งคำนับและกล่าว "ขอคำแนะนำด้วย ครับ/ค่ะ" ซึ่งเป็นสิ่งที่นักหมากล้อมทุกคนปฏิบัติ




ขึ้นไปด้านบนสุด


บทเรียนที่ 2 : ลมหายใจของเม็ดหมาก

        เม็ดหมาก 1 เม็ดเมื่อวางกลางกระดานจะมีลมหายใจทั้งหมด 4 ลม ดังรูป เม็ดหมากข้างกระดานจะมี 3 ลม และเม็ดหมากมุมกระดานจะมี 2 ลม



        หากวางต่อกันเป็นโซ่ จะทำให้มีลมหายใจเพิ่มขึ้น ดังรูปด้านล่าง และจะเห็นว่ากลุ่มหมาก A และ B ที่ใช้จำนวนหมาก 3 หมากเท่ากัน แต่รูปร่างหมากที่ต่างกันก็ทำให้ลมหายใจไม่เท่ากัน



        ก่อนที่จะเริ่มในบทต่อไป มาลองแยกกลุ่มย่อย (Unit) ว่ากลุ่มที่ใช้ลมหายใจร่วมกันนั้นมีกี่กลุ่ม


ขอโทษ, คุณจำเป็นต้องใช้ java plugin เพื่อให้แอปเพล็ตทำงาน


        เมื่อแยกกลุ่มย่อยได้แล้ว ลองดูกันว่ากลุ่มย่อยนั้นมีกี่ลมหายใจ


ขอโทษ, คุณจำเป็นต้องใช้ java plugin เพื่อให้แอปเพล็ตทำงาน

        Credit : KGS


ขึ้นไปด้านบนสุด


บทเรียนที่ 3 : การจับกินเม็ดหมาก

        ในการแข่งขันการนับลมหายใจ เป็นสิ่งสำคัญ เพราะหากถูกฝ่ายตรงข้าม ปิดล้อมลมหายใจไว้ทั้งหมด จะถูกจับกินออกจากกระดานเป็นเชลย ดังรูป เม็ดหมากดำจะถูกหยิบออกจากกระดาน



        มาลองฝึกการจับกิน ลองดูว่าหมากไหนที่สามารถจับกินได้ทันที


ขอโทษ, คุณจำเป็นต้องใช้ java plugin เพื่อให้แอปเพล็ตทำงาน

Credit : KGS


ขึ้นไปด้านบนสุด


บทเรียนที่ 4 : จุดที่ห้ามวางเม็ดหมาก

        ถึงแม้ว่าเกมหมากล้อม ให้อิสระในการวางหมากที่ใดก็ได้บนกระดาน แต่ก็มีกรณีที่จะวาง เม็ดหมากไม่ได้อยู่ ดังรูป ที่จุด A, B และ C วางเม็ดหมากดำไม่ได้ เพราะว่าเมื่อว่าไปแล้ว เม็ดหมากดำจะไม่มีลมหายใจเลย ส่วนในจุด D และ E นั้นหมากดำสามารถวางได้ เนื่องจากก่อนที่จะตัดลมหายใจของตัวเองนั้น ได้ตัดลมหายใจ และจับกินเม็ดหมากขาวได้ก่อน



        ก่อนที่จะเริ่มดูในบทที่ 5 เราจะเล่นหมากล้อมจับกินกันก่อน เพื่อให้เข้าใจในเรื่องของลมหายใจ และการจับกิน โดยมีกฏง่ายๆว่า ถ้าใครถูกจับกินก่อน จะแพ้ทันที (ถูกคิดขึ้นโดย Yasuda Yasutoshi โปรญี่ปุ่น 9 ดั้ง)


ขอโทษ, คุณจำเป็นต้องใช้ java plugin เพื่อให้แอปเพล็ตทำงาน

Credit : KGS



ขึ้นไปด้านบนสุด


บทเรียนที่ 5 : กลุ่มหมากสองห้องจริง (กลุ่มหมากที่จับกินไม่ได้)

        การเล่นหมากล้อม เมื่อเราถูกล้อมจะต้องสร้าง กลุ่มหมาก 2 ห้อง เพื่อสร้างชีวิตรอด ดังรูป จะเห็นว่ากลุ่มหมากดำ A มีห้องเดียวจะถูกจับกินได้ แต่กลุ่มหมากดำ B, C และ D มีสองห้อง ด้วยกฏห้ามวางฆ่าตัวตายในบทที่ 3 ทำให้กลุ่มหมากมีชีวิตรอด



        แต่ว่าจะต้องมีห้องจริง ทั้งสองห้องเท่านั้น ดังรูปด้านล่าง ดูเหมือนว่ากลุ่มหมากดำ A และ B มีสองห้องจริงแต่ในความจริงแล้ว มีเพียงหนึ่งห้องจริงเท่านั้น และเป็นห้องปลอมอีกหนึ่งห้อง (ห้องปลอมคือห้องที่ถูกจับกินได้) ส่วนกลุ่มหมากดำ C นั้นไม่มีห้องจริงเลยซักห้อง ทั้ง 3 กลุ่มจึงถูกจับกินได้




ขึ้นไปด้านบนสุด


บทเรียนที่ 6 : รอดทั้งสองฝ่ายหรือเซกิ (Seki)

        ปกติกลุ่มที่มี 1 ห้องหรือไม่มีห้องจะถูกจับกินได้ แต่ก็มีสถานการณ์ที่ทั้งสองฝ่ายอาศัยซึ่งกันและกัน ดังรูป กลุ่มหมากดำและขาวสามเหลี่ยม ทั้งสองกลุ่มใช้ลมหายใจร่วมกัน ทำให้มีชีวิตรอดอยู่ทั้งคู่ หรือที่เรียกว่าเกิดเซกิ




ขึ้นไปด้านบนสุด


บทเรียนที่ 7 : การนับแต้มพื้นที่ครอบครอง

        ในรูปด้านล่างตรงเครื่องหมายกากบาท จะเห็นว่าเป็นที่สาธารณะ เป็นเขตที่ใช้พื้นที่ร่วมกัน ก่อนทำการนับแต้มจะต้อง สลับกันถมพื้นที่เหล่านี้ก่อน (เม็ดขาวสี่เหลี่ยมเป็นหมากเชลย)



        เมื่อสลับกันถมที่สาธารณะเสร็จแล้ว ดังรูปด้านล่าง (ที่เครื่องหมายกากบาท) และผู้เล่นทั้งสองฝ่ายบอกผ่าน ไม่วางเม็ดหมากเพิ่มแล้ว จะเริ่มทำการนับแต้ม โดยจะนำเชลยมาถม พื้นที่ฝ่ายตรงข้ามก่อน



        เสร็จแล้วจึงทำการนับแต้มพื้นที่ และเพื่อเป็นการสะดวกในการนับ ก็จะจัดเรียงหมากใหม่ เพื่อให้ง่ายในการนับ ดังรูป พื้นที่หมากดำมี = 20 แต้ม พื้นที่หมากขาวมี 15+1 = 16 แต้ม ดังนั้นหมากดำชนะไป 4 แต้ม



*การนับแต้มแบ่งหลักๆมี 2 แบบคือการนับแต้มแบบจีน และการนับแต้มแบบญี่ปุ่น ซึ่งจะให้ผลคล้ายกัน (ด้านบนเป็นการนับแต้มแบบญี่ปุ่น)


ขึ้นไปด้านบนสุด


บทเรียนที่ 8 : ข้อต่อรองหรือโคะ (Ko)

        ยังเหลืออีกข้อเดียวคือ ข้อต่อรองหรือโคะ ในบางเกมที่เราเล่นกันจะเกิดสถานการณ์ที่มีการกินเม็ดหมากกลับไปกลับมา ดังรูปที่ 1. และ 2.



        ดังนั้นจึงมีกฏว่า ห้ามกินกลับทันที ต้องเล่นที่อื่นก่อน ถึงจะกลับมาวางได้ ดังรูป เมื่อลำดับเม็ดหมาก ถึงเม็ดดำ 5 ทำเกิดรูปร่างโคะขึ้นมา ขาวจึงจับกินเม็ดดำ 1 ด้วยเม็ดขาว 6 ตอนนี้ดำจะจับกินกลับคืนทันทีไม่ได้ ต้องไปที่อื่นก่อน 1 ครั้ง



        หลังจากนั้นเม็ดดำ 7 เล่นหมากประชิด หมากขาวรับมือด้วยเม็ดขาว 8 (ถ้าขาวไม่สนใจ ก็สามารถเชื่อมหมากเพื่อจบโคะได้) ดำจึงกลับไปกินโคะ ได้ด้วยเม็ดดำ 9



*โคะเกิดขึ้นได้หลายแบบ อาจจะเข้าใจได้ยาก สำหรับผู้หัดเล่นใหม่ดังนั้น เพียงจำกฏให้ได้ก่อนก็เพียงพอแล้ว สำหรับหมากล้อมโคะเป็นสิ่งที่ขาดไม่ได้ และทำให้เกมหมากล้อมมีความสนุกยิ่งขึ้น


ขึ้นไปด้านบนสุด


บทเรียนที่ 9 : แต้มต่อหรือโคมิ (Komi) และการต่อเม็ดหมาก

        สำหรับผู้ที่มีระดับฝีมือเท่ากัน หรือในการแข่งขันจะมีการแต้มต่อหรือโคมิ เป็นแต้มต่อที่หมากดำจะให้สำหรับเม็ดขาว เนื่องจากหมากดำได้วางหมากมือแรก โคมิในปัจจุบัน สำหรับกระดานขนาด 19x19 มีค่า 6.5 แต้ม (โคมิ 7.5 แต้มสำหรับการนับแบบจีน)


        และสำหรับผู้เล่นที่มีระดับฝีมือต่างกัน จะมีการต่อเม็ดหมากให้ การต่อหมากจะต่อหมากตั้งแต่ 2 หมากจนถึง 9 หมาก รูปแบบการต่อหมาก ดังรูป




ขึ้นไปด้านบนสุด


*บทเรียนทั้ง 9 บทนี้มีไว้ให้เข้าใจกฏ ของหมากล้อมทั้งหมดเท่านั้น ซึ่งความจริงแล้วยังมีรายละเอียด และเทคนิคการเล่นหมากล้อมอีกมาก บทเรียนเหล่านี้จึงเหมาะสำหรับผู้ที่จะเอาไปใช้ในการสอนและอบรมหมากล้อมมากกว่า เพื่อให้ผู้สอนคอยสอดแทรกตัวอย่างและแบบฝึกหัดให้เข้าใจมากขึ้น


จัดทำโดย สัจจา ชัยภิบาล 2 ดั้ง สมาคมหมากล้อมแห่งประเทศไทย 19.06.10


Written by: Ken 28/8/13    



Comments

เมนูหลัก
หมากล้อม
กล่องข้อความ